Deneme, İngilizce “Essay” kelimesinin karşılığıdır. Yapı Kredi Yayınları’nın Doğan Kardeş Kitaplığı’nda Nisan 2011’de çıkan, Güven Turan’ın Nermi Uygur’un denemelerinden yaptığı bir seçki niteliğindeki “Denemeci” başlıklı eser (*), şu cümlelerle başlamaktadır: “Türkçe’deki bir edebiyat türü olarak “deneme” kelimesini Nurullah Ataç’a borçluyuz. Ama “deneme”yi bulan ve denemeleriyle bugün kullandığımız türün temellerinden birini atansa, yazmayı seçmeden önce önemli bir Fransız devlet adamı olan Michele de Montaigne’dir (1533-1592**). Ülkemizde, Ataç’la başlayıp sevilen ve tutulan bir tür olan denemenin önde gelen adlarından biri de Nermi Uygur’dur. Bizde deneme yazarlarının edebiyatçı olması alışılagelmiştir. Oysa Nermi Uygur bir felsefecidir; hatta, sadece felsefe öğreticisi değil, gerçek anlamda, yani felsefe üstüne özgün yapıtlar veren bir felsefecidir... (15 Ocak 1925 tarihinde doğan ve 80 yaşında) 21 Şubat 2005 tarihinde, ölünceye kadar yazmaya hiç ara vermez Nermi Uygur. Denemelerinde, sık sık deneme üzerine denemeler yazar. Hatta; diyebiliriz ki, denemeyi onun kadar yoğun işleyen bir başka yazarımız yoktur. Denemenin denemecisidir. Çok da önemlidir onun deneme üzerine bunca duruşu; çünkü zaman içinde, deneme sözcüğü tuhaf bir anlam kayması yaşamaya başlamıştır. Öykümsü çok öznel düşüncelere, hiçbir düşünsel, bilgisel dayanağı olmayan “akıldan geçirmeler”e, deneme denmeye başlanmıştır. Bu kitapta; Nermi Uygur’un denemelerinden bir seçme yaparken özellikle, deneme üstüne yazdığı aydınlatıcı yazılara yer verdim. Bu kitaptaki denemeleri okuduktan sonra, yalnız edebiyat ağırlıklı denemelerini değil, felsefe ağırlıklı denemelerini, kitaplarını okuyacağınızı da umuyorum. Felsefe demem sizi korkutmasın, Nermi Uygur, en çetrefil felsefe sorunlarını bile berrak kafasıyla rahatlıkla okunur, anlaşılır yapmayı beceren bir yazarımızdır.” Gerçi; “Deneme”, özgürce seçilen bir konuda, yazarın kendi kendiyle konuşma havası içinde yazdığı bir yazı türüdür. Serbest düşüncenin ifade alanı ve nesrin bir türü olarak deneme, yazarın gözlemlediği ya da yaşadığı olay, olgu, durum ve izlediği objelerle ya da herhangi bir kavramla ilgili izlenimlerinin herhangi bir plâna bağlı kalmayarak, deliller getirip kanıtlama yoluna gerek duymadan ve kesin hükümler vermeden, tamamen kişisel görüşüyle serbestçe yazıya döktüğü birkaç sayfayı geçmeyen kısa metinlere denir. Makale gibi düşünsel plânla yazılır, fakat makaleden kısa yazılardır. İlk özel gazete olan Tercüman-ı Ahval’in (1860) yayın hayatına başlamasından itibaren, gazetelerde çıkan değişik yazılar; zamanla ayrı bir tür olan deneme için dil, anlatım ve yaklaşım bakımından zemin oluşturmuşlardır. Tanzimat’tan itibaren bir süre, gazete ve dergilerde “musâhabe” (sohbet etme) üst başlığı altında deneme benzeri yazılar kaleme alınmıştır. Bu itibarla; denemenin bu serbest ve özgür nitelik ve özelliğine karşı Prof. Dr. Nermi Uygur, istisna ve adeta profesyonel bir şahsiyettir. 1944 yılında Galatasaray Lisesi’nin Latince Bölümü'nü, 1948 yılında İstanbul Üniversitesi (İÜ) Felsefe Bölümü'nü bitiren Nermi Uygur, 1950 yılında da aynı bölüme asistan olarak girdi. Türkiye’de felsefe doktorası yapan ilk felsefecilerden biri olan Nermi Uygur, 1952- 54 yıllarında Almanya, Fransa ve Belçika'da fenomenoloji üzerine araştırmalar yaptı. Fenomenoloji, yani görüngübilim; kurucusu Edmund Husserl olan bir felsefe görüşüdür. Husserl’ci fenomenoloji, bu bağlamda, salt metafiziği, yani fizikötesini sona erdirerek, somut yaşantıya dönmek ve böylece tıkanmış olan felsefeye, “algılanabilen şey, bilince yansıyan olay veya olgu” diye tanımlanabilen fenomen üzerinden yeni bir başlangıç yapmak iddiasıyla ortaya çıkmıştır. Uygur; 1954'te, Köln Üniversitesinde “Edmund Husserl’de Başkasının Ben'i Sorunu” adlı tezle doçent; 1964'te ise İÜ Felsefe Bölümü’nde profesör oldu. 1992- 2003 yılları arasında düşünce ve sanat ilişkileri üzerine yüksek lisans ve doktora dersleri verdiği Marmara Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü'nde her yıl 21 Şubat gününde, Prof. Nermi Uygur'u Anma günü düzenlenmektedir. Nitekim; “Denemeci” adlı kitap, Uygur’un bütün eserlerine bir giriş niteliğiyle okunabilecek bir kitap olmakla birlikte, aynı zamanda deneme yazmayı denemeden önce deneme alanında örnek gösterilebilecek ve salık verilebilecek bir kitaptır. Söz konusu kitap, 111 sayfadan oluşmaktadır ve adını aldığı “Denemeci” başlıklı deneme ile başlamaktadır. Diğerlerinin başlıkları şöyledir: “Çıktım Yunus Dalına”, “Romansız Yaşayamam”, “Montaigne”, “Sevgi Eğitimi”, “İyi, Kötü”, “Şaşma”, “Para”, “Yaşlılık”, “Yazma Gereksinimi”, “Yazarlık” ve “İnsan”.

Yorumlar

Yeni Ekle Ara RSS

Yorum yaz

Adınız: E-posta:  do not notifynotify Başlıkk:   Lütfen resimdeki güvenlik kodunu giriniz.

Powered by !JoomlaComment 4.0 beta1

!joomlacomment 4.0 Copyright (C) 2009 Compojoom.com . All rights reserved."